Sinds 31 oktober is de tentoonstelling Hella Jongerius – Slimme handen te zien in het TextielMuseum in Tilburg. Een enorme kruisvormige kast vormt het centrale ruimtelijke gebaar van de tentoonstelling en loopt dwars door de expositieruimte heen. Met zijn uitgesproken kleuren, grote volumes en doorgangen verdeelt het ontwerp de ruimte in verschillende thematische werelden en trekt het bezoekers letterlijk Jongerius’ ontwerppraktijk in. Tussen tientallen deels geopende archiefdozen, materiaalproeven en gerealiseerde werken wordt zichtbaar hoe zij denkt, experimenteert en uiteindelijk tot een ontwerp komt. Zo laat Slimme handen zien wat normaal achter het werk van een van de meest invloedrijke Nederlandse ontwerpers verborgen blijft.
De tentoonstelling is samengesteld rond de royale schenking van Hella Jongerius’ textiele ontwerparchief aan het TextielMuseum. Het textiele archief omvat ruim 4.000 schetsen, modellen en materiaalstalen, verzameld gedurende haar meer dan dertigjarige carrière. In Slimme handen wordt een selectie uit dit omvangrijke archief getoond in relatie tot de bijzondere objecten die uit dat onderzoek zijn voortgekomen: interieurstoffen, meubels, textiele objecten en installaties die zich kenmerken door een rijk gevoel voor kleur, materialiteit en texturen.
In het ontwerpbrein van Hella Jongerius
In de tentoonstelling gaan vele archiefdozen open: als bezoeker ontdek je schetsen, textiele stalen en prototypes van dichtbij en stap je als het ware het ontwerpbrein van Hella Jongerius binnen. Je ziet welke keuzes zij tijdens haar ontwerpproces maakt, van opdrachten voor de industrie tot vrij werk. Zo zijn onder meer stoffen voor Maharam te zien naast de bijbehorende weefstalen, textielstalen voor de World Business Class interieurs van KLM, voorstudies voor textiele installaties en experimenten rond kleur en driedimensionaal weven. De combinatie van onderzoeksmateriaal en gerealiseerd werk maakt zichtbaar hoe ideeën, materialen en technieken door verschillende periodes van Jongerius’ werk met elkaar verbonden zijn.
Visuele verleiding
De ruimtelijke enscenering van Studio Harm Rensink en Brigitte Coremans geeft Jongerius’ ontwerpproces en textiele projecten een podium, vol kleur en ruimtelijke verrassingen. Werk uit verschillende periodes wordt met elkaar verbonden aan de hand van vier thema’s: dynamisch archief, kleur, ambacht en industrie en driedimensionaal textiel.
Filmmaker en fotograaf Roel van Tour brengt in drie poëtische films het textielarchief, Jongerius’ manier van werken en het werk van een nieuwe generatie ontwerpers in beeld. Samen vormen de films een visuele zoektocht naar Jongerius’ ontwerppraktijk: hoe zij werkt, alleen én samen met vele anderen.
Van vroeg prototype tot recent textielwerk
Een van de vroegste textiele werken van Jongerius is de Knitted Lamp uit 1995, die zij in opdracht van Droog Design ontwikkelde in samenwerking met de afdeling Lucht- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft. Ook het ontwerpproces van Animal Portraits (2009), een sociaal-maatschappelijk project van IKEA en Unicef waarbij Indiase vrouwen werden ondersteund in hun kostwinning, is in de tentoonstelling te zien. Recentere werken, zoals de Space Amulets en werken uit de serie Woven Windows, beide uit 2021, vormen het startpunt voor Jongerius’ onderzoek naar driedimensionaal textiel. De werken behoren tot de objecten uit Jongerius’ textiele oeuvre die het TextielMuseum twee jaar geleden verwierf met steun van de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Titus
Fonds).
Internationale actualiteit
De focus op Jongerius’ textiele werk onderscheidt Slimme handen ook binnen de internationale aandacht die haar oeuvre dit jaar krijgt. Sinds 23 oktober is Hella Jongerius: Whispering Things, eerder dit jaar gepresenteerd in het Vitra Design Museum, te zien in het Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg. Waar deze overzichtstentoonstelling de volle breedte van Jongerius’ oeuvre belicht – van meubels tot keramiek – richt Slimme handen in Tilburg zich volledig op textiel en haar werkarchief vol dwarsverbanden. Zo vullen de tentoonstellingen elkaar aan: Hamburg toont de breedte van Jongerius’ ontwerpoeuvre, Tilburg zoomt in op hóé haar textiele werk tot stand komt en welke centrale rol textiel binnen haar praktijk speelt.
Een archief dat springlevend is
Met de overdracht aan het TextielMuseum krijgt het textielarchief een nieuwe functie. Waar Jongerius er zelf jarenlang uit putte voor nieuwe onderzoeken en ontwerpen, kan het nu ook vanuit andere perspectieven worden bestudeerd. Voor Jongerius betekent de overdracht dan ook niet dat het archief een afgesloten hoofdstuk wordt.
Juist die gedachte vormt een rode draad door Slimme handen. Het archief nodigt uit om terug te kijken, maar biedt tegelijkertijd ruimte voor nieuwe interpretaties, onderzoeken en ideeën. Jongerius zelf omschrijft de overdracht naar een museum als een manier om het archief in een ‘actieve modus’ te brengen, zodat anderen het kunnen bestuderen en het kan blijven doorleven.
Een nieuwe generatie ontwerpers
Dat kennis en ideeën doorwerken in een nieuwe generatie ontwerpers, is ook zichtbaar in een aparte zaal. Hier is werk te zien van drie studio’s die op verschillende momenten deel uitmaakten van het ontwerpteam van Jongeriuslab, de ontwerpstudio van Hella Jongerius: Meyers + Fügmann, Adrianus Kundert en Jos Klarenbeek. Alle drie delen een bijzondere interesse in weven en combineren materiaalonderzoek, ambacht en technologie, ieder vanuit een eigen ontwerppraktijk. Meyers + Fügmann onderzoeken kleur vanuit het materiaal zelf. In het lopende onderzoeksproject ‘Slow Patterns’ bestuderen zij hoe natuurlijke kleurstoffen onder invloed van zonlicht geleidelijk vervagen en hoe dat proces onderdeel kan worden van het ontwerp.
Adrianus Kundert verdiept zich onder meer in mandenvlechten, een techniek die nauw verwant is aan weven, en richtte in 2020 ‘Basketclub’ op: een internationaal platform waarop makers het ambacht vanuit verschillende culturele perspectieven opnieuw interpreteren.
Jos Klarenbeek benadert weven vanuit wiskunde en wetenschap en onderzoekt onder meer hoe de keuze voor verschillende weefbindingen kan leiden tot driedimensionale vormen. Hun gezamenlijke presentatie laat zien hoe hun ervaring bij Jongeriuslab doorwerkt in drie verschillende ontwerppraktijken.
Het archief blijft toegankelijk
Ook buiten de tentoonstelling blijft een deel van Jongerius’ textielarchief toegankelijk. In de bibliotheek van het TextielMuseum kunnen bezoekers tijdens een wekelijkse show & tell kennismaken met het archief, terwijl onderzoekers op afspraak materiaal kunnen raadplegen via het Depot on Demand. Deze pilot loopt vooruit op de plannen voor een groter Depot on Demand na de toekomstige verbouwing van het museum.
Praktische informatie
Hella Jongerius – Slimme handen
31 oktober 2026 t/m 4 april 2027
TextielMuseum, Goirkestraat 96, Tilburg
Bij de tentoonstelling verschijnt een begeleidende brochure, Hella Jongerius – Slimme
handen, voor een klein bedrag verkrijgbaar in de MuseumShop van het TextielMuseum.
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag van 10.00 – 17.00 uur
Weekenden van 12.00 – 17.00 uur
Op maandag is het museum gesloten.
Meer informatie en tickets via www.textielmuseum.nl.
