DP6 en i29 transformeerden de voormalige HBS aan de Utrechtse Catharijnesingel tot een prachtig thuis voor opleidingsinstituut SSR. Ze herstelden de heldere structuur van het gebouw met een ontwerp dat aansluit bij de bestaande kwaliteiten en een nieuwe tijdlaag toevoegt.
Tekst: Eva Vroom
Fotografie: Stijn Poelstra
De voormalige Hogere Burgerschool dateert uit 1903 en is door architect F.J. Nieuwenhuis ontworpen als een statig gebouw met een symmetrische plattegrond, lange zichtlijnen en een ruimtelijk karakter. Het pand bleef tot 1995 in gebruik als school, en werd toen verbouwd tot kantoor – Bouwdeel H – voor de naastgelegen nieuwe Rechtbank Utrecht. De afgelopen jaren is Bouwdeel H in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf gerestaureerd, verduurzaamd en getransformeerd tot huisvesting voor SSR, het opleidingsinstituut van de Rechtsspraak en het Openbaar Ministerie.
DP6 en i29 werkten vanaf het begin samen aan dit project, vertelt Richelle de Jong, partner bij DP6. “In- en exterieur zijn tegelijkertijd ontworpen. We zijn vanaf de Europese aanbesteding samen opgetrokken, het interieur vormde een groot deel van de opdracht.”
“Het project was een fantastische samenwerking met DP6”, zegt Jeroen Dellensen, partner bij i29.“Zij benaderden ons voor de aanbesteding, en we hebben vanaf dag één volwaardig kunnen sparren met elkaar. DP6 was verantwoordelijk voor het bouwkundige deel van het project en wij voor het interieur, maar we zaten continu op elkaars stoel.”
Balans
Bij de aanbesteding gingen DP6 en i29 uit van ’Balans’ als centraal concept: een verwijzing naar de weegschaal van Vrouwe Justitia, maar ook een leidraad om alle ontwerpkeuzes aan te spiegelen, legt De Jong uit. “Het is een sober gebouw, vroeg-rationalistisch maar met ambachtelijke details. We wilden daar een nieuwe, subtiele tijdlaag in aanbrengen zonder te historiseren.” De architecten zijn hierin geslaagd door in het ontwerp het evenwicht te zoeken tussen oud en nieuw, tussen statigheid en huiselijkheid, tussen rechte en ronde vormen en tussen transparantie en geborgenheid. Het resultaat is een uitnodigende leer- en werkomgeving die helderheid en harmonie uitstraalt en waarin cursisten, medewerkers en docenten van SSR zich thuis voelen.
Voordat het zover was, moest eerst het oorspronkelijke karakter van het gebouw weer worden hersteld. Door de jaren heen waren de symmetrie en de ruimtelijkheid van het pand verloren gegaan door toevoegingen en verrommeling. De hoofdingang aan de Catharijnesingel werd niet meer gebruikt.
Binnenhof
In het gebouw waren brandscheidingen aangebracht, wanden toegevoegd in de lokalen en doorlopende gangen waren dichtgebouwd tot kantoorruimtes met verlaagde plafonds. Dellensen: “Door al deze toevoegingen kon je de kwaliteiten van het pand, de ruimte en de helderheid, niet meer terugvinden.” Om deze weer terug te brengen, is het gebouw eerst gestript en opgeruimd. De brandscheidingen werden verlegd en sporen van verwijderde brandpuien hersteld. “De kapverdieping van het gebouw was heel hokkerig en rommelig, deze hebben we geopend. Daarnaast zijn de mooie zichtlijnen in het gebouw versterkt, en hebben we op strategische plaatsen doorbraken gemaakt voor meer openheid, daglicht en verbinding”. Zo is aan de kant van de Catharijnesingel op de eerste verdieping een doorbraak gemaakt voor de mensa. De Jong: “Aan de zijkanten van deze ruimte hebben we de penanten laten staan om te laten zien dat hier ooit lokalen waren, en om meer besloten plekken te creëren.” De mensa is een van de ontmoetingsplekken van het gebouw, net als de oorspronkelijke entree (de ‘vestibule’) aan de Catharijnesingel. Hier is de hoofdingang weer hersteld en in gebruik, de vestibule vormt nu een ontvangst- en ontmoetingsplek met een receptie en comfortabele zitjes. Vanuit de entreehal zijn openslaande deuren gemaakt naar de binnenhof. Een rustige oase in het hart van het gebouw, waar een linde is geplaatst – van oudsher de boom van de rechtspraak. “Deze binnentuin is onderdeel van een kunstproject door Buro Belén, dat ook de wandbekledingen van houttextiel in de entreehal heeft gemaakt.”
Boogramen
In de gangen op de begane grond zijn de terrazzovloeren hersteld, voor de gangen op de verdiepingen is hierbij aangesloten met een nieuwe troffelvloer. Ook zijn de karakteristieke bogen in de gangen weer in het zicht gebracht en de nissen agavegroen geschilderd om ze te accentueren. De Jong: “Een aantal van deze nissen hebben we doorgebroken en voorzien van groen glas, zodat je een doorkijk hebt naar de lokalen. De bestaande installaties waren horizontaal verdeeld, met verlaagde plafonds die onder de elegante bogen uit hingen. De lokalen hadden oorspronkelijk kachels met een rookkanaal in de hoek van het lokaal. Wij hebben die verticaliteit weer opgezocht bij het aanleggen van de nieuwe installaties: Verticale schachten zorgen nu voor de verdeling van ventilatie vanuit de nieuwe luchtbehandelingskasten in de kelder en op het dak. ” In de ruimtes hebben de verlaagde plafonds plaatsgemaakt voor uniform ontworpen akoestische plafondeilanden waarin onder andere ventilatieroosters en verlichting zijn opgenomen. De nieuwe installaties maakten deel uit van de aanbesteding, net als de beveiliging, constructies, verduurzaming en restauratie-advies. De Jong: “Het gebouw is geen monument, maar we hebben het wel zo benaderd. De leien op de kappen hoefden niet vervangen te worden, om ze te behouden hebben we het dak aan de binnenzijde geïsoleerd.” De kapverdieping was eind jaren 90 uitgebreid en tot kantoorruimte verbouwd. De trap die geplaatst werd om hier te komen, liep tegen de glas-in-lood ramen in het monumentale trappenhuis aan. DP6 verving deze door een nieuwe stalen trap, die luchtig los blijft van de boogramen en door zijn abstracte vorm verrassend contrasteert met het bestaande trappenhuis.
Transformatie
In zijn nieuwe heldere indeling biedt het gebouw op de tweede en derde etage een activiteit gerelateerde en open werkomgeving voor SSR. Op de begane grond en eerste verdieping bevindt zich de leeromgeving voor de cursisten, met beeld- en geluidsstudio’s en cursuslokalen. In het ontwerp is het thema ‘niets is wat het lijkt’ – de transformatie die de cursisten van SSR doormaken tijdens hun opleiding tot rechter, raadsheer of officier van justitie – op subtiele manieren vertaald in het interieur.
Dellensen: “Deze transformatie hebben we verbeeld in het ontwerp in onder andere kleurverloop in de vloerafwerking en de toepassing van spiegels. Met als achterliggend idee, dat je altijd heel goed moet kijken voordat je een oordeel velt. We hebben spiegels ook gebruikt om authentieke details uit te lichten, bijvoorbeeld door ze in nissen te plaatsen.” Voor historisch kleuradvies is samengewerkt met Bureau Vlaardingerbroek, dat als restauratiearchitect deel uitmaakte van het ontwerpteam. In de gangen is gekozen voor rustige wit- en grijstinten, als accentkleuren zijn agavegroen en koraalrood toegepast. Deze zorgen voor een warme sfeer in het statige gebouw. Erg mooi is ook de verlichting, waarbij speciaal ontworpen lichtobjecten de ruimtes verbinden.
Samenwerking
De zorgvuldig afgewogen ontwerpkeuzes en de nauwe samenwerking vanaf het begin hebben geresulteerd in een gebouw dat de term ‘Gesamtkunstwerk’ meer dan waard is. “We hebben alles ontworpen, tot en met de bewegwijzering. Er zit zelfs een weegschaalmotief in de stalen poort aan de buitengevel” aldus Dellensen. Hij is het meest te spreken over de samenwerking met DP6. “Dit is voor ons een groot en geslaagd project, het hele proces is geweldig goed verlopen. Het Rijksvastgoedbedrijf was erg betrokken bij het team, en alles uit het ontwerp is – tot en met de laatste schroef – zo uitgevoerd. SSR is er als gebruiker ook heel blij mee.”
Ook De Jong kan met tevredenheid op het project terugkijken. “Het was een heel fijne samenwerking met i29. We hebben elkaar echt verrijkt en aangevuld. Het is een eer en verantwoordelijkheid om zo’n degelijk, statig en symmetrisch gebouw met al zijn mooie details in handen te krijgen. En erg mooi dat we samen de oorspronkelijke atmosfeer van het gebouw weer hebben kunnen terugbrengen en versterken.”
Legenda:
Opdrachtgever: Rijksvastgoedbedrijf
Architect: DP6
Interieurarchitect: i29
Ontwerpteam: DP6; i29; Bureau Vlaardingerbroek; Pieters Bouwtechniek; Nelissen ingenieursbureau; Hi-Plus
Materiaal maatwerk interieur: Pfleiderer; Abet; Decospan
Akoestische wanden: De Vorm; Topakustik
Wandtegels: Mosa; Winckelmans
Vloeren: Duracryl; Agglo Baghin (tegels toiletten)
Tapijt: Ege; Vorwerk
Akoestische spuitplafonds: Echo-acoustic
Akoestische vilt plafonds: Hunter Douglas
Akoestische panelen: De Vorm
Deurkozijnen: MHB (staal); Qbiq (aluminium)
Verlichting: DeltaLight
Gordijnen: Vescom
