Een werklandschap als clubhuis voor Koninklijke Horeca Nederland

maandag 16 november | Projecten


Een anoniem kantoorgebouw op een parkeerterrein, een organisatie die na de coronaperiode opnieuw moest ontdekken wat samenwerken eigenlijk betekent en vooral: heel weinig tijd. Het waren niet direct de ingrediënten voor een comfortabele ontwerpopgave, maar toch zag architect Paul Ketelaars van Vakwerk mogelijkheden. Voor Koninklijke Horeca Nederland ontwierp het Delftse bureau geen traditioneel kantoor met rijen bureaus, maar een natuurlijk werklandschap waarin werken, ontmoeten en gastvrijheid in elkaar overlopen. “Je moet je op je werk een beetje thuis en op je gemak voelen.“

Tekst: Bas Hakker
Foto’s: Aiste Rakauskaite Photography

De opdracht kwam niet via een uitgebreide pitch of aanbesteding bij Vakwerk terecht. Koninklijke Horeca Nederland nam rechtstreeks contact op met het bureau. De brancheorganisatie had lange tijd gezocht naar een eigen pand van ongeveer duizend vierkante meter in Midden-Nederland, maar ontdekte hoe lastig het was om iets geschikts te vinden. Uiteindelijk werd gekozen voor een huurpand.
Op het eerste gezicht was dat bepaald geen droomlocatie. Ketelaars omschrijft het bestaande gebouw als een vrij traditioneel kantoor: vierkant, een grote kern in het midden, gangen eromheen en veel afzonderlijke kamers. Ook de directe omgeving bood weinig inspiratie. “Het was gewoon een kantoorgebouw op een parkeerterrein. Als je ernaar keek, dacht je niet meteen: daar gaan we iets bijzonders van maken.” Daar kwam nog bij dat Koninklijke Horeca Nederland haast had. De organisatie wilde het liefst binnen enkele maanden verhuizen. Vakwerk kreeg daarom eerst twee weken om met een richting te komen. Ketelaars: “We hebben gezegd: geef ons even de tijd om antwoord te geven op de vraag wat dit kan worden. Als je vervolgens gelooft in dat antwoord, gaan we het doen.”

Weer zin krijgen om naar kantoor te gaan

De belangrijkste ontwerpvraag bleek uiteindelijk niet hoeveel bureaus er in het pand konden worden geplaatst. Veel relevanter was waarom medewerkers überhaupt nog naar kantoor zouden willen komen.De organisatie kwam uit een periode waarin thuiswerken vanzelfsprekend was geworden. Bovendien was het vorige kantoor te klein en bood het volgens Ketelaars weinig redenen om er graag naartoe te gaan. “Niet iedereen kon er tegelijk werken en het was ook niet echt een inspirerende omgeving. Op een gegeven moment raakt een organisatie eraan gewend om elkaar vooral digitaal te spreken.”
Daarmee veranderde ook de betekenis van het nieuwe kantoor. Het moest niet simpelweg een locatie worden waar medewerkers hun laptop openklappen. De meerwaarde moest juist zitten in wat thuis minder gemakkelijk ontstaat: collega’s tegenkomen, ideeën uitwisselen, samen overleggen en onderdeel zijn van een organisatie. “Je kunt thuis natuurlijk heel efficiënt werken”, zegt Ketelaars. “Je hebt je eigen scherm, je eigen ritme en je kunt veel zelf organiseren. Dus als je wilt dat mensen naar kantoor komen, moet die omgeving iets toevoegen.”
Vakwerk bedacht daarom een zogenoemd ‘werklandschap’ waarin medewerkers veel meer vrijheid hebben om een plek te kiezen die past bij wat zij op dat moment doen. Geen lange rijen identieke bureaus, maar verschillende werkeilanden, ontmoetingsplekken, concentratieruimtes en plekken voor overleg. “Als je heel duidelijk voorschrijft: dit is jouw bureau en daar moet je zitten, gaat iedereen automatisch steeds naar dezelfde plek. Wij wilden het juist wat minder vastleggen. Je kiest in het landschap een plek die op dat moment prettig is.”

Geen schermen tegenover elkaar

Ook de inrichting van de werkplekken zelf wijkt af van het bekende kantoorbeeld. Ketelaars wilde voorkomen dat medewerkers voortdurend recht tegenover elkaar zouden zitten met twee beeldschermen ertussen.”Als je tegenover elkaar zit, kijk je eigenlijk vooral tegen elkaars monitor aan. Je ziet elkaar helemaal niet.” Daarom werden de werkplekken losser en organischer gegroepeerd. Door bureaus iets ten opzichte van elkaar te draaien, ontstaan zichtlijnen tussen de schermen door. De eilanden verschillen bovendien van formaat en opzet. Een afdeling die graag gezamenlijk werkt, kan bijvoorbeeld een plek kiezen waar meerdere medewerkers bij elkaar zitten, terwijl elders ruimte is voor individueel werk.
De vorm van de tafels speelt daarin een belangrijke rol. De bladen zijn speciaal voor het project gemaakt en volgen de contouren van de verschillende eilanden. Daarbij moest wel de functionaliteit behouden blijven: medewerkers kunnen normaal zittend én staand werken. Wat begon als een losse schets, werd zo een serie unieke maatwerkmeubels. “Je tekent eerst vrij makkelijk zo’n vorm, maar daarna begint het natuurlijk. Dan moet iemand er daadwerkelijk aan kunnen werken, moet het blad omhoog en omlaag kunnen en moet alles technisch kloppen.”
Tussen en in de werkplekken is veel groen opgenomen. Planten vullen ruimtes die door de organische vormen ontstaan en versterken tegelijkertijd het idee van een natuurlijk landschap. “Soms ontstaat er door zo’n vorm een gat waarvan je denkt: wat moeten we hiermee? Dan maken we daar bijvoorbeeld een plantenbak van. Daarmee wordt die natuurlijke omgeving alleen maar sterker.”

Van kantoor naar clubhuis

De gedachte achter het kantoor gaat verder dan de eigen medewerkers van Koninklijke Horeca Nederland. Als brancheorganisatie ontvangt KHN regelmatig leden en andere relaties. Ook voor hen moest het gebouw een vanzelfsprekende ontmoetingsplek worden. Juist daar raakt het ontwerp volgens Ketelaars aan de wereld waarvoor Koninklijke Horeca Nederland werkt. Horeca draait immers om gastvrijheid, ontmoeting en ervoor zorgen dat mensen zich ergens prettig voelen. “Het is toch gedeeltelijk een clubhuis. De deur moet openstaan voor leden. Een werkplek is meer dan een plek waar je de hele dag letters op een computer zit in te typen.”
Op de begane grond is dat idee nog nadrukkelijker zichtbaar. Daar bevinden zich onder meer een grote bar en vergader- en ontmoetingsmogelijkheden. Medewerkers kunnen er ’s ochtends landen met koffie, maar dezelfde ruimte kan ook worden gebruikt voor bijeenkomsten met grotere groepen. Doordat de eigen kantoorverdieping compact is ingericht, bleef bovendien relatief veel ruimte beschikbaar voor dat soort gezamenlijke functies. Ketelaars ziet daarin een voordeel. Een verjaardag, bijeenkomst of overleg hoeft niet automatisch meer op een externe locatie plaats te vinden. “Waarom zou je iedere keer ergens anders naartoe gaan als je dat ook in je eigen clubhuis kunt organiseren?”
Het horeca-element is voor Vakwerk niet helemaal nieuw. Het eigen kantoor van het bureau in Delft combineert eveneens werken, vergaderen en horeca. Ketelaars merkt daar dagelijks hoe informele omgevingen invloed kunnen hebben op gesprekken. “Als een vergaderruimte bezet is, kunnen wij ook gewoon in het café of in de tuin gaan zitten. Dat gesprek is kwalitatief niet minder. Misschien is het soms zelfs beter.” Voor KHN was die ervaring relevant. “Je wilt een omgeving maken die laagdrempelig voelt. Voor ons zijn dat opdrachtgevers die binnenkomen, voor Koninklijke Horeca Nederland zijn het de leden.”

Een eenvoudige materialisering

Bij het ontwerp koos Vakwerk bewust voor een relatief rustig materiaalpalet. Hout speelt een belangrijke rol en brengt warmte in het bestaande, rationele kantoorgebouw. Daarnaast zijn kleuren vooral terug te vinden in stoffering, gordijnen en de wanden van verschillende ruimtes.Die terughoudendheid zorgt ervoor dat het interieur niet voelt als een verzameling losse interieurideeën. Het maatwerk, de organische vormen en het groen zorgen al voor voldoende eigenheid.
Rond de bestaande kern van het gebouw werd een groot maatwerkelement aangebracht waarin allerlei ondersteunende functies een plaats kregen. Zaken als garderobe, opslag en andere praktische voorzieningen worden zo onderdeel van de architectuur, terwijl het werklandschap eromheen vrij kan blijven. Ook bestaande delen van het gebouw werden zoveel mogelijk benut. Hoeken die in een vierkante kantoorplattegrond lastig bruikbaar zijn, werden bijvoorbeeld ingezet voor vergader- en concentratieruimtes. Bestaande glazen elementen konden worden aangepast en afgeschermd om meer privacy te creëren. Het resultaat is een duidelijke zonering zonder dat overal traditionele gangen en afgesloten kamers nodig zijn. Rond de kern ontstaat een continu werklandschap, terwijl meer besloten functies aan de randen liggen.

Ontwerpen onder hoge druk

Bijzonder aan het project is de snelheid waarmee het werd gerealiseerd. Het ontwerptraject van eerste schets tot stukken waarmee de uitvoerende partijen daadwerkelijk aan de slag konden, duurde volgens Ketelaars ongeveer vijf tot zes weken.”En dan hebben we het niet alleen over een leuk plaatje. Brandveiligheid, verlichting, installaties en al het maatwerk moeten in die periode ook worden uitgezocht.”
Juist die tijdsdruk bracht volgens hem een bepaalde energie in het project. “Als iedereen weet dat het snel moet, worden keuzes ook snel gemaakt. Je gaat anders nadenken over wat echt belangrijk is.” Om de uitvoering te versnellen, werd veel maatwerk vooraf in de werkplaats gemaakt. Grote elementen rond de kern werden in segmenten geproduceerd en vervolgens op locatie gemonteerd. Hetzelfde gold voor verschillende meubelonderdelen. “Als je dat allemaal ter plekke gaat timmeren, ben je veel te lang bezig en loop je elkaar tijdens de bouw voortdurend in de weg. Dus maak je zoveel mogelijk ergens anders en zet je het daarna in elkaar.”
Niet alles kon binnen de oorspronkelijke planning worden afgerond. Sommige onderdelen, zoals gebogen glas en gordijnen, hadden langere levertijden. Het kantoor kon echter al functioneren terwijl de laatste elementen werden toegevoegd. Ketelaars kijkt juist met plezier terug op die dynamiek…een langdurig proces levert niet automatisch een beter ontwerp op, vindt hij. Soms dwingt snelheid ontwerpers en opdrachtgevers om scherper te bepalen wat werkelijk nodig is.

Ontmoeten als functie

Daarmee vertelt het nieuwe kantoor van Koninklijke Horeca Nederland uiteindelijk vooral iets over de veranderende rol van de werkplek. Wie alleen een bureau, beeldscherm en internetverbinding nodig heeft, kan op veel plekken terecht. Het kantoor moet daarom andere kwaliteiten bieden.Vakwerk zocht die kwaliteit niet in spectaculaire gebaren, maar in de manier waarop mensen zich door het gebouw bewegen en elkaar tegenkomen. Medewerkers kunnen alleen werken, als afdeling bij elkaar zitten, een besloten gesprek voeren of juist aanschuiven bij de bar. Leden kunnen binnenkomen voor een bijeenkomst, maar net zo goed informeel ergens neerstrijken.
Het contrast met het oorspronkelijke gebouw is daardoor groot. De vierkante kantoorstructuur is nog steeds aanwezig, maar bepaalt niet langer hoe mensen er moeten werken. “Uiteindelijk gaat het erom dat mensen weer trots kunnen zijn op hun werkplek en er graag naartoe komen”, zegt Ketelaars. “Niet alleen omdat daar een bureau staat, maar omdat je daar je collega’s ontmoet en onderdeel bent van wat er in de organisatie gebeurt.”

Legenda
Aannemer: van den Breemer
Interieurbouwer: Van Wijhe Interieurs
Inrichter: De Projectinrichter
Beplanting: Copijn
Maatwerk meubilair: Bert Plantagie

Archieven

Partners

Toon alle partners